இந்தியாவில் வாக்களிக்கும் உரிமை சூழல்: வாக்களிக்கும் உரிமையை ஒரு 'அடிப்படை உரிமையாக' அங்கீகரிக்க வேண்டும் என்ற கோரிக்கைகள் சமீபகாலமாக எழுந்துள்ளன. வாக்களிக்கும் உரிமை பற்றி இந்தியாவில், வாக்களிக்கும் உரிமை என்பது ஒரு 'அரசியலமைப்புச் சார்ந்த உரிமை'யே தவிர, 'அடிப்படை உரிமை' அல்ல. அரசியலமைப்பு விதிகள் பிரிவு 325: மதம், இனம், சாதி அல்லது பாலினம் ஆகியவற்றின் அடிப்படையில் ஒருவரை வாக்காளர் பட்டியலில் சேர்ப்பது மறுக்கப்படக்கூடாது பிரிவு 326: மக்களவை மற்றும் மாநிலச் சட்டமன்றங்களுக்கான தேர்தல்கள் 'அனைவருக்கும் வாக்குரிமை' (universal adult suffrage) அடிப்படையில் நடத்தப்படுகின்றன; இதன்படி 18 வயது அல்லது அதற்கு மேற்பட்ட ஒவ்வொரு குடிமகனுக்கும் வாக்களிக்கும் உரிமை வழங்கப்படுகிறது. மக்கள் பிரதிநிதித்துவச் சட்டம் (RPA) பிரிவு 62, RPA 1951: வாக்களிக்கும் உரிமையை வழங்குவதோடு, சில கட்டுப்பாடுகளையும் விதிக்கிறது: ஒரு நபர் ஒன்றுக்கு மேற்பட்ட தொகுதிகளில் வாக்களிக்க முடியாது. சிறையில் அடைக்கப்பட்டுள்ள ஒரு நபர் (முன்னெச்சரிக்கை நடவடிக்கையாகத் தடுத்து வைக்கப்பட்டிருப்பவர் தவிர) வாக்களிக்க முடியாது. பிரிவு 16, RPA 1950: வாக்காளர் பட்டியலில் பதிவு செய்வதிலிருந்து தகுதி நீக்கம் செய்யப்படுவதற்கான காரணங்களைப் பட்டியலிடுகிறது. முக்கிய உச்ச நீதிமன்றத் தீர்ப்புகள் மக்கள் உரிமைகளுக்கான குடிமக்கள் ஒன்றியம் (PUCL) வழக்கு, 2003: வாக்களிக்கும் உரிமை என்பது ஒரு 'சட்டரீதியான உரிமை' என்றும், ஆனால் வாக்களிப்பதற்கான சுதந்திரம் என்பது 'பேச்சு மற்றும் கருத்து சுதந்திரம்' (பிரிவு 19(1)(a)) எனும் அடிப்படை உரிமையின் ஒரு பகுதி என்றும் தீர்ப்பளிக்கப்பட்டது. அனூப் பரன்வால் எதிர் இந்திய அரசு (2023): வாக்களிக்கும் உரிமை என்பது ஒரு 'அரசியலமைப்புச் சார்ந்த உரிமை'யே தவிர, வெறும் சட்டரீதியான உரிமையோ அல்லது அடிப்படை உரிமையோ மட்டுமல்ல என்று தெளிவுபடுத்தியது.
